Home Up

Ffynnon Dudur, Darowen, Maldwyn

Darfu i Tristan Gray Hulse a minnau ymweld Darowen, yn ymyl Machynlleth ym Mhowys, yn Ebrill 2016 i chwilio am Ffynnon Dudur. Dyma ffynnon y sant or chweched ganrif, Tudur, a sefydlodd eglwys Darowen, lle y dywedir yi claddwyd. Bu ganddo gysylltiadau Sir Ddinbych, hefyd, gan fod ffynnon arall yn Llanelidan yn dwyn ei enw.

Yn l cofnod Ymddiriedolaeth Archeolegol Clwyd Powys (PRN 1725), mae Ffynnon Dudur ym mhen gogledd-orllewinol mynwent Darowen, bellach ar ffurf draen y tu allan i wal y fynwent. Yn l ffynhonnell arall a ganfm ar-lein, fodd bynnag, y maer ffynnon mewn cae ir de-ddwyrain or eglwys. Mae map Arolwg Ordnans o ddiwedd y 19eg ganrif yn dangos ffynnon (megis W) yn y man olaf, ond nis enwir. Cysylltais r Parchedig Roland Barnes, na wyddai ymhle y ceid Ffynnon Dudur: ond cyfeiriodd ef ni at Mrs Wigley, un or trigolion lleol, a gytunodd in cyfarfod yn yr eglwys. Cyfarfuom yn l ein cynllun, ac er na wyddai Mrs Wigley, chwaith, ymhler oedd ffynnon y sant, roedd yn ymwybodol or ffynnon yn y cae.

O flaen yr eglwys mae clwt bach trionglog o dir a ddefnyddir yn faes parcio, gyda ln fach yn arwain i lawr oddi yno. Ar yr ochr chwith, ym mhen y ln, ceir git syn arwain i mewn i gae. Ir chwith or git ceir hen bwmp haearn, ac ir dde, tŷ unllawr or enw Caerffynnon. Yn y cae y maer llwybr yn mynd yn syth ymlaen hyd ymyl gardd y tŷ unllawr, ac yn union y tu draw i ben yr ardd, ar y dde, ceir pant gwlyb wedii ffensio, yn llawn tyfiant, lle gellid gweld y ffynnon yn union yn ei ganol: ond mae wedii hesgeuluson arw.

Y maer hyn syn ymddangos yn debyg i glawr carreg wedii guddio, gan fwyaf, tan ddalennau haearn gwrymiog, gyda changhennau or gwrych amgylchynnol (sydd wedi tyfun wyllt) yn gorwedd o gwmpas. Wrth inni edrych ar y ffynnon, daeth y ffermwr ir golwg, a chadarnhaodd yntau nad ywr ffynnon byth yn hesb: ond ni wyddai ai Ffynnon Dudur oedd ai peidio. Defnyddid y dŵr, ers llawer dydd, gan yr ysgol ar preswylwyr lleol, gyda phwmp wrth git y cae er eu cyfleuster.

Ni chanfm eto unrhyw gadarnhad dogfennol hanesyddol mai hon, mewn gwirionedd, yw Ffynnon Dudur, ond ymddengys hynnyn debyg. Mae cyfeiriad hanesyddol at y ffynnon mewn tirlyfr o 1663, lle y dywedir yi lleolid ar dir llan Darowen, ac y maer cae lle gwelsom y ffynnon yn ddigon agos ir eglwys i fod yn rhan or tir hwnnw. Ar fap degwm o ddechraur 19eg ganrif maer enw Pant y pistill ar y cae, ond ysywaeth heb enwir pistyll ei hun: ond yr oedd ganddo ei amgae sylweddol ei hun, ac yr oedd popeth yn ei gylch yn cefnogi ein teimlad mai hon, yn wir, yw Ffynnon Dudur.   

Ffynnon Dudur (parhad). Yr oedd y Parchedig Barnes wrth ei fodd o glywed am ein hymweliad, ac ni wastraffodd amser cyn ymweld r ffynnon ei hun. Dywedodd wrthym y bwriadai wneud ymweliad r ffynnon yn rhan o wasanaethau bedyddio yn y dyfodol.

Janet Bord

Awst 2016 LLYGAD Y FFYNNON Rhif 41 Nadolig 2016.

 cffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccff

 

Home Up