Home Up

FFYNHONNAU CYMRU AR SIPSIWN

 

Cyfrol ddiddorol eithriadol yw The Dialect of the Gypsies of Wales John Sampson, a gyhoeddwyd gyntaf ym 1926. Treuliodd Sampson flynyddoedd yn byw gydar Sipsiwn, yn dysgu eu hiaith, yn cofnodi eu chwedlau ac yn astudio eu diwylliant. Rhydd inni olwg ar fyd llefarwyr Romani olaf Cymru, ychydig flynyddoedd cyn ir byd hwnnw ddiflannu. Yma a thraw yn ei gyfrol ceir cyfeiriadau at ffynhonnau neilltuol, ac arferion neu gredoau cysylltiedig nhw. Dyma rai y sylwais arnynt:

 

Am ffynnon ym Mn, dywedir (t.145): Unwaith y flwyddyn byddair darddell hon yn cynhyrfu: a phe bai unrhyw un a gyflawnasai drosedd, megis llofruddiaeth, teflid ef ir dŵr cynhyrfus hwn; ac os oedd iw achub, ac nid ei ddinistrio, byddair dŵr yn ei fwrwn fyw ar dir sych (chwedl ynghylch diheurbrawf mewn tarddell ym Mn).

 

Am ffynnon arall, dywedir (t.148): Arferai fy mam-yng-nghyfraith fwydo hances yn y darddell (yng Nglan-y-mor [sic]) ai fowldion llun calon, ai gosod eton llaith ar ei chalon ei hun (swyn i wella afiechyd a achosid gan wrachyddiaeth). Ymhellach (t.179-180): Dwi wedi fy witsio. Af yno, ir ffynnon fechan yng Nglan-y-mr, ac ymolchaf, ac yfaf oi dŵr (dywedwyd gan Syforella Wood).

 

Rhestrir rhai ffynhonnau eraill, hefyd, au henwau Romani yn aml yn gyfieithiadau or Gymraeg:

 

I gozhvali cheni (y ffynnon swyn): Ffynnon hud, tarddell iachaol; yn enwedig honno yn

   Llandrillo-yn-Rhos.

Glanimoraki cheni (ffynnon Glan-y-mr): Tarddell iachaol ddirgel yng Nglan-y-mr.

I cali cheni (y ffynnon ddu): Ffynnon Ddu, yn ymyl y Drenewydd.

I loli cheni (y ffynnon goch): Cae Coch, yn ymyl Trefriw (ffynnon ddurllyd).

Saraci cheni (ffynnon Sara): Ffynnon Sara, Clawddnewydd.

I iŵzhi cheni (y ffynnon bur): Ffynnongroyw, yn ymyl Mostyn.

   

 

Ffynhonnau Cymru ar Sipsiwn (parhad):

 

I chenako gaf (ller ffynnon): Treffynnon.

 

Gallai rhywun dybio y byddai ffynnon glan-y-mr yn enw addas ar Ffynnon Drillo yn

Llandrillo-yn- Rhos, ond mae rhestr Samson yn awgrymu mai dwy wahanol ffynnon ydynt. A all unrhyw un awgrymu ymhlen union y mae, neu yr oedd, Ffynnon Glan-y-mr? Ac a ŵyr unrhyw un pa darddell oedd honno ym Mn y bwriwyd troseddwyr tybiedig iddi? Byddain ddiddorol iawn gwybod!

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 41 Nadolig 2016.

 cffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccff

Home Up