Home Up

FFYNHONNAUR YNYS, GER TALSARNAU

(Diolch i Dafydd Jones,Bryn Offeren, Blaenau Ffestiniog am gael golwg ar y ddogfen syn cynnwys y wybodaeth yma a gasglwyd  beth amser yn l o atgofion pobl leol. Maen dangos pa mor ddibynnol oedd pawb ar ffynhonnau ers talwm)

Cyn 1935 roedd y dŵr yn Edrin yn dod o ffynnon ac roedd pwmp yno ar safler ffynnon. Os oeddech am gael bath roedd rhaid pwmpior dŵr trideg pump o weithiau. Roedd y ffynnon rhwng Clogwyn Melyn a Cefn  Gwyn ar dŵr  yn cael ei bwmpio i danc mawr yn y to.

 Roedd y dŵr i Wrach Ynys yn cael ei gario mewn peipiau o darddiad yn Tŷ Cerrig ac yn cael ei bwmpio i fewn i dor tŷ. Ger Tŷ Cerrig roedd tank wrth y ffordd  a dyna pam fod y cae yn cael ei alw yn Caer Ffynnon. Maer ffynnon ei hun ymhellach i mewn ir cae. Mewn tywydd sych byddair merched yn cario dŵr o ffynnon Tŷr Ogof. Roedd yna ffens oi chwmpas a giat i fynd i mewn ati.  Arferid carior dŵr mewn bwcedi ar iau oedd yn cael ei osod ar draws ysgwyddau person- un bwched bob ochr.

Roedd fynnon ar ochr y ffordd wedi mynd heibio Rhyd Goch ond roedd y perchennog  wedi gosod clo arni. Mae ffynnon Ael y Bryn wedi diflannu o dan y tyfiant erbyn hyn.  Cafodd ei chau pan ledwyd y ffordd . Pan oedd  y peipiau i gyd wedi rhewi yn 1963 a dim dŵr ar gael, agorwyd y ffynnon unwaith eto. Roedd carreg fawr dros y ffynnon ac yng nghyfnod ei defnyddioldeb, unwaith yr wythnos cair ffynnon ei gwagio ai glanhau a llifai dŵr  gln i mewn iddi. Ffynnon gref arall oedd ffynnon Bron Ynys. Cafodd hithau ei defnyddio yn 1963 i  gael dŵr yfed. Ffynnon rhyfeddol yw Ffynnon Traeth, rhyw dri chan llath or Clogwyn Melyn islaw Edrin. Mae llanwr mr yn llifo drosti ond pan ddawr trai maer dŵr yn gwbl glir unwaith eto heb unrhyw flas halen arno. Byddai pobl yn mynd at y ffynnon i gael picnic ers talwm, yn yfed y dŵr ac yn llanw tegell ohoni iw ferwi a chael te. Byddai blas arbennig ar ddŵr y ffynnon ac ar y te hefyd!

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 40 Haf 2016

cffcffcffcffcffcffcffcfcffcffcffcffcf

Home Up